Gürcüler Beyaz mı?
Kayseri’nin soğuk, sert kış akşamlarından birinde, elimde eski bir defterle oturuyordum. Soğuk hava camları buğulandırmış, odanın içinde ise yalnızca eski bir masa lambasının sarı ışığı vardı. Çayımdan bir yudum alıp, defterin sayfalarını karıştırmaya başladım. O an aklıma, zamanında bir arkadaşımın bana sormuş olduğu bir soru geldi: “Gürcüler beyaz mı?”. Bu sorunun bana nasıl bir etki yarattığını, nasıl bir duygusal yolculuğa çıktığımı anlatmaya çalışacağım.
Anlamadığım Bir Sorunun Ardındaki Sessizlik
Günlerden bir gün, üniversiteden eski bir arkadaşımla karşılaştım. Hani, üniversite yıllarında birlikte çok eğlendiğimiz, ama sonradan birbirimizden uzaklaştığımız o insanlardan biri. Evet, o anı hiç unutamam. Bir kafede buluştuk, eski günlerden konuştuk, gülüştük. Derken sohbetin ortasında, sanki çok normal bir soruymuş gibi bana sordu: “Gürcüler beyaz mı?”
Benim kafamda birden bir sis perdesi belirdi. Neydi bu? Neden böyle bir soru sormuştu? Cevap veremedim. Şaşkındım. O an birden bir tedirginlik hissettim. Ne demekti “beyaz” olmak? Neden Gürcüler bu kavramla ilişkilendiriliyordu? Ve neden bana böyle bir soru sorulmuştu? O an dünyam bir anda sarsılmış gibi hissettim.
Kimlik ve Renk Üzerine Bir Düşünce
Yavaşça düşündüm ve içimde bir boşluk hissettim. O kadar karmaşık bir durumdu ki, ne düşündüğümü bile bilmiyordum. “Beyaz” derken, aslında neyi kastettiğini anlamadım. Dış görünüş, ırk, kültür mü? Kimlik? Ve sonunda bir kelimeye nasıl bu kadar büyük anlamlar yüklenebilirdi? Şimdiye kadar, hiçbir zaman rengim ya da kültürüm üzerinden kendimi tanımlamamıştım. Kayseri’nin taş sokaklarında büyürken, kim olduğumu, ne renkten olduğumu değil, nasıl bir insan olduğumu öğrenmiştim.
Gürcüler, Karadeniz’in hırçın sularından, binlerce yıllık geleneklerden, dertlerden, acılardan, zaferlerden gelen bir halktır. Onların kimliği, kültürü, tarihi, dünyanın neresinde olurlarsa olsunlar çok derin izler bırakır. Bu soruyu bana soran kişinin belki de tam olarak ne demek istediğini bilemediğini düşündüm, ama yine de üzülmüştüm. Çünkü o soruda bir çeşit ayrımcılık, ötekileştirme vardı. “Beyaz olmak” diye tanımlanmış bir insan tipi vardı ve bu, çoğu zaman, “doğal”, “güzel” ve “üstün” bir ırk gibi algılanıyordu. Oysa gerçek çok daha farklıydı.
Gürcüler Beyaz mı? Peki, Nedir Beyaz Olmak?
Ertesi gün, o soruyu hala kafamdan atamadan, sosyal medyadaki bazı eski fotoğraflarıma göz attım. Hem kendi fotoğraflarım, hem de Gürcistan’dan tanıdığım arkadaşlarımın. Birinin rengini diğerinden ayırmak mümkün müydü? Ya da kültürel kimliklerinin ne kadarının renginden geldiğini söylemek doğru olur muydu? O soruya tek bir cevabım vardı: Beyaz olmanın ne demek olduğunu tam olarak kimse bilmiyor. Kimlik sadece bir renkten ibaret olamaz, bu sadece insanların zihinlerinde oluşturulmuş bir yanılsamadır.
O sırada, bir arkadaşımın bana yazdığı bir mesajı hatırladım. Gürcistan’a gittiğinde, orada çok farklı kültürlerle karşılaşmıştı. Hem Gürcülerle, hem de Gürcistan’daki diğer etnik gruplarla çok şey öğrenmişti. Bana yazdığı mesajda, şunları söylemişti: “Gürcüler tam birer kültür mozaiği. Onlar farklı ama bir o kadar da benzer. Her bir yüzün, her bir kelimenin, her bir dansın arkasında bir hikaye var. Beyaz mı, siyah mı, sarı mı, bunlar aslında birer etiket. Gerçek, her birinin içindeki insanlıkta gizli.”
O an, o kadar ilginç bir huzur hissettim ki. “Beyaz olmak”, ne kadar da basitleştirilmiş, ne kadar da dar bir bakış açısıymış.
Geçmişten Bugüne Gelen Bir Hikaye
Bir an durup, kendi hayatımda “farklı” gördüğüm insanların kimlikleri üzerine düşündüm. Kayseri’de büyürken, her zaman farklı olanı görmek beni etkilerdi. Gözlerimde, yüzlerde bir şeyler vardı; bir bakış açısı, bir yaşam tarzı… Gürcülerle tanıştığımda, ilk kez başka bir kültürün derinliğine, o kültürün geçmişine tanıklık ettim. Beyaz olmak mı? Peki, ya mavi gözlü olmak? Ya da Karaçaylı birinin gözlerine bakmak? Ya da Karadeniz’in derinliklerinde bir Gürcünün içindeki barışı hissetmek? İnsanın kimliği o kadar çok katmanlı ve karmaşıktır ki, dış görünüş bunların sadece bir yansımasıdır.
Ve işte o gün, o kafede, arkadaşımın sorusunun ne kadar dar bir bakış açısını temsil ettiğini anladım. Gürcüler beyaz mı? Evet, belki yüzleri beyazdı, ama bir halkın kimliği asla sadece dış görünüşle ölçülmemeliydi. Ve o an, bir daha bu sorunun kimseye sorulmasına izin vermemeye karar verdim. Çünkü bu, insanları ya da kültürleri basitleştiriyordu, onları küçültüyordu.
Sonuç: Kimlik ve Beyazlık Üzerine Bir Yansıma
Günler geçtikçe, o soruya daha fazla anlam yükledim. Kimlikler, renkler, kültürler… Hepsi birbirine karışıyor, iç içe geçiyordu. Beyazlık ya da başka bir renk, bunlar sadece etiketlerdi. Asıl önemli olan, bu dünyada nasıl bir insan olduğumuz, birbirimize nasıl yaklaşmamız ve nasıl empati kurduğumuzdu.
Gürcüler beyaz mı? Bu sorunun cevabı çok daha derindi. Renkler öylesine geçiciydi. Ama bir insanın içindeki duygular, sevgi ve samimiyet… İşte bunlar asıl beyazdı. Beyaz olmanın gerçek tanımını bu dünyada her insan kendi kalbinde bulmalıydı.
Bugün, kaybolmuş bir soruya anlam ararken, bir şey daha öğrendim: Dışarıdan bakıldığında bir kültürü, bir halkı ya da birini tanımlamak ne kadar kolay olsa da, onları anlamak için içlerine bakmak gerekir. Hem kültürel hem de duygusal olarak.
O yüzden, Gürcüler beyaz mı? Bunu sormak bile, aslında sorulması gereken çok daha derin bir sorudur.